Verpakkingsdrukwerk ligt onder de loep
Duitsland stelt strenge eisen aan voedselverpakkingen
De grafische sector kijkt met veel belangstelling naar de vaak als kansrijk betitelde verpakkingsmarkt. Analisten voorspellen daar immers nog altijd groei. Toch kent dit marktsegment ook zo zijn eigen specifieke uitdagingen: technologische ontwikkelingen, veeleisende opdrachtgevers en – zeker op het gebied van voedselverpakkingen – strenge regelgeving, zoals de nieuwe Duitse Druckfarbenverordnung.
Begin dit jaar verschenen verschillende persberichten van grote inktleveranciers als Hubergroup, Sun Chemical, Toyo Ink Europe en Flint Group (dat zich eind maart omdoopte tot Flint Group Packaging Solutions) waarin ze aankondigden met hun inkten te voldoen aan de nieuwe Duitse regels op het vlak van voedselverpakkingen – internationaal meestal aangeduid met ‘GIO’, kort voor German Ink Ordinance.
Bij gebrek aan Europese wetgeving op dit gebied, kondigde Duitsland eind 2021 extra regelgeving aan om Duitse consumenten beter te beschermen. De daadwerkelijke invoering ervan, intussen opnieuw uitgesteld tot begin 2027, raakt niet alleen de inktfabrikanten, waarschuwt Alessandro Moresco van Hubergroup: de hele keten, van drukker tot converter, krijgt ermee te maken. Daarover verderop in dit artikel meer; nu eerst een verkenning van de actuele stand van zaken.
Focus richting verpakkingen
Als de laatste Drupa één ding duidelijk maakte, dan was het wel de verschuiving van de focus – in ieder geval toch alvast onder exposanten – richting de markt van verpakkingen. Meer dan ooit lag de nadruk in 2024 op de introductie van nieuwe machines voor het bedrukken en/of verwerken van massief karton, vouwkarton, golfkarton en papieren verpakkingsmaterialen. En ook onder papierfabrikanten is de trend de afgelopen jaren onmiskenbaar: steeds vaker worden machines die grafisch papier produceren omgebouwd zodat ze geschikt zijn voor het maken van materialen voor verpakkingen.
Deze koerswijzigingen zijn niet verwonderlijk: terwijl de vraag naar handelsdrukwerk afneemt, lijkt de markt voor verpakkingen nog groeikansen te bieden. Dat geldt voor machine-, papier- en andere toeleveranciers die mogelijkheden zien een nieuw marktsegment aan te boren of om hun bestaande marktaandeel uit te breiden. En ook voor drukkerijen die hun drukwerkportfolio willen verbreden richting verpakkingen of zelfs een complete overstap overwegen.
Druktechnieken
De marktanalisten van Smithers voorzien dat verreweg het grootste volume aan verpakkingen in flexo bedrukt blijft worden, namelijk bijna 53 procent van het totaal. Diepdruk en offset nemen respectievelijk zo’n 20 procent en bijna 18 procent van het verpakkingsdrukwerk voor hun rekening. Ondertussen is digitale druktechniek, en met name inkjet, in deze markt aan een opmars begonnen. Weliswaar bleef het volume in 2024 nog beperkt tot slechts zo’n 1,1 procent, maar de waarde van dat verpakkingsdrukwerk was wel al goed voor 3,9 procent van het totaal. En met een verwachte groei van gemiddeld 12,8 procent per jaar tot 2029, ziet Smithers serieuze kansen op dit gebied.
Nieuwe persen
Persenbouwer Heidelberg kondigde op Drupa een eigen rotatieve flexopers aan – de Boardmaster – voor het bedrukken van karton en papier. Inmiddels werden een aantal van deze machines geïnstalleerd, waaronder begin dit jaar een 22-kleurenconfiguratie bij een drukkerij in het Amerikaanse Alabama. De fabrikant bouwde daarnaast zijn portfolio aan offset vellenpersen uit. Vijf jaar nadat er afscheid werd genomen van het segment van very large format (VLF)-vellenpersen – met name ook geschikt voor de verpakkingsmarkt – ging Heidelberg een partnerschap aan met zijn aloude concurrent Manroland Sheetfed, waarbij het de Roland Evolution 900 onder eigen vlag als de Cartonmaster CX 145 op de markt brengt. (Hoe deze samenwerking zich zal ontwikkelen nu Manroland in financiële problemen verkeert, blijft nog even afwachten.)
Waar Heidelberg in 2020 de stekker uit de Primefire trok – een inkjetvellenpers op B1-formaat voor verpakkingsdrukwerk – ziet Koenig & Bauer, dat een sterke positie heeft met offsetvellenpersen in de verpakkingsmarkt, nu juist kansen voor de VariJet 106-inkjetpers. Op dit moment draaien er volgens de machinebouwer twee bèta-installaties van deze VariJet op B1-formaat in Zwitserland en Duitsland, en is ook een eersteseriemachine al opgestart. Bovendien vindt nu de installatie van nog een nieuwe machine plaats in Polen.
Fabrikanten van digitale persen zoals HP en Xeikon richten hun pijlen al langer ook op de verpakkingsmarkt. Ook bijvoorbeeld Ricoh (met de inkjet B2-vellenpers Z75) en Screen (met de rotatieve inkjetpersen PAC520 en PAC830) zien mogelijkheden. Canon kondigde in 2024 een inkjetpers voor de industriële productie van golfkartonnen verpakkingen aan en presenteerde vorig jaar het resultaat: de corrPRESS iB17. Deze pers moet tot 8.000 vierkante meter per uur kunnen printen op platen golfkarton tot een breedte van 1,7 meter en een dikte van 1 tot 8 mm. Een daadwerkelijke introductiedatum voor deze machine is nog niet bekend.
Groeimarkt
Smithers becijferde de wereldwijde markt voor bedrukte verpakkingen in 2024 op een waarde van zo’n 505 miljard dollar – goed voor (omgerekend) het equivalent van ruim 14,3 biljoen A4-tjes aan labels en verpakkingen van golfkarton, vouwkarton, papier, plastic en metaal. En daar was volgens berekening van Smithers maar liefst 1,54 miljoen ton inkt voor nodig. Dankzij een verwachte groei van gemiddeld 3,6 procent per jaar zal deze markt gestaag verder in waarde toenemen tot zo’n 604 miljard dollar in 2029, terwijl het volume groeit naar (omgerekend) ruim 17,1 biljoen A4-tjes.
Volgens Smithers profiteert met name vouwkarton van de trend – versterkt door Europese wetgeving zoals de Single-use Plastics Directive en de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) – richting duurzame alternatieven voor plastic. Naar verwachting van de marktonderzoekers zal het gebruik van vouwkartonnen verpakkingen groeien van ruim 52 miljoen ton in 2025 naar zo’n 63 miljoen ton in 2030. Overigens blijft die groei in bijvoorbeeld West-Europa beperkt tot minder dan 2 procent, terwijl de markten in Azië en Afrika met jaarlijks meer dan 4 procent toenemen.
Voedselveilige verpakkingen
Binnen de wereld van verpakkingen nemen voedselverpakkingen een bijzondere plek in. Er worden hoge eisen aan gesteld: voedingsmiddelen moeten goed beschermd worden vervoerd en opgeslagen, de bedrukking moet van hoge kwaliteit zijn om het product zo aantrekkelijk en smakelijk mogelijk te presenteren, én er gelden strenge regels op het gebied van voedselveiligheid.
Die voedselveiligheid staat momenteel extra in de aandacht vanwege de invoering van de zogenoemde Duitse ‘drukinktverordening’ (of ‘German Ink Ordinance’, afgekort tot GIO). Die geldt voor Duitse fabrikanten van voedselverpakkingen, maar ook voor bedrijven die naar de Duitse markt exporteren.
Europese inktfabrikanten, verenigd in brancheorganisatie EuPIA hanteren een eigen ‘Good Manufacturing Practice’ (GMP) met daarin strikte voorschriften voor het complete inktproductieproces om onder andere de voedselveiligheid van inkten te garanderen. De GMP stelt eisen aan de grondstoffen en de samenstelling van de inkt. Ook het migratiegedrag van inkten moet voldoen aan de regelgeving, om te voorkomen dat elementen uit de inkt op het voedingsmiddel terecht komen bij direct of indirect contact.
Wetgeving
De GMP-regelgeving werd door EuPIA opgesteld omdat er geen eenduidige Europese wetgeving is die specifiek betrekking heeft op de inkten voor voedselverpakkingen. Wel bestaan er wettelijke regels, zoals de EU Verordening 1935/2004, voor ‘aan de buitenzijde bedrukte materialen en voorwerpen die in aanraking komen met voedingsmiddelen’. Al jaren werkt de Europese Commissie aan een revisie van deze verordening, maar dat kan nog wel eens tot na 2030 duren, vreest Alessandro Moresco van Hubergroup: “Ze willen het te veelomvattend maken, van materialen tot duurzaamheid.” Moresco is tevens voorzitter van het Printing Inks and Food Packaging (PiFood) committee van EuPIA. Volgens hem zou een Europese Verordening uiteindelijk een goede oplossing kunnen zijn: “Als ze het voor elkaar krijgen.”
Vanuit onder andere ook de Duitse inktindustrie is er flink geprotesteerd tegen de GIO, omdat er geen noodzaak toe zou zijn en nationale wetgeving het Europese speelveld verstoort. Bovendien wijst de industrie erop dat er weliswaar wordt gesproken van een Duitse ‘drukinktverordening’, maar dat het feitelijk gaat om regelgeving op het gebied van bedrukte materialen die in contact komen met voedingsmiddelen. Volgens de branchevereniging van Duitse Lak- en Drukinktfabrikanten (VLD) is de GIO daarom ook met name bestemd voor de fabrikanten van bedrukte voedselverpakkingen.
Druckfarbenverordnung
Moresco legt uit dat de German Ink Ordinance (GIO) in veel opzichten lijkt op de Swiss Ordinance (SIO) uit 2010. Maar waar de SIO een ‘positieve’ lijst bevat met zo’n 5.000 componenten die zijn toegestaan voor voedselverpakkingen (en dus ook in de inkt waarmee die bedrukt worden), telt die lijst in de GIO slechts zo’n 500 stoffen. Van niet-vermelde grondstoffen moet door gebruikers of verwerkers worden aangetoond dat ze niet kankerverwekkend, mutageen of giftig voor de voortplanting zijn (CMR-veilig) en onder een bepaalde migratiewaarde blijven (10 ppb). Ook de manier waarop moet worden aangetoond dat inkt aan de regelgeving voldoet, verandert straks, aldus Moresco. De SIO vereist een declaration of compliance (nalevingsverklaring) terwijl de GIO een statement of composition (uitleg over de samenstelling) voorschrijft.
De bij EuPIA aangesloten inktfabrikanten, waaronder ook Hubergroup, hebben volgens Moresco hun inkten vorig jaar geëvalueerd, om te zien of ze aan de GIO voldoen. Omdat niet alle stoffen op de korte ‘positieve lijst’ staan – er ontbreken bijvoorbeeld verschillende foto-initiators die in UV-inkten worden gebruikt – zijn verschillende tests gedaan. Er bleken slechts bij enkele leveranciers wat kleine aanpassingen van de inktsamenstelling nodig. Maar volgens hem doen zich pas verderop in de keten mogelijke problemen voor: “Uiteindelijk gaat het er vooral ook om hoe de drukker en de converter omgaan met de inkt en het bedrukte materiaal. Wij hebben geen controle over de omstandigheden waaronder de inkten worden verwerkt.”
De beoordeling van de voedselveiligheid van verpakkingen zou feitelijk dan ook daar moeten plaatsvinden, stelt Moresco: “De drukker moet de juiste inkten gebruiken en zal er voor moeten zorgen dat het drukwerk meetbaar en aantoonbaar voldoet aan de gestelde eisen.”
