Koers bepalen in turbulente tijden
Innovatie aanjagen in 2026
“Innovatie is de weg voorwaarts”, luidde de conclusie, eind vorig jaar, tijdens Het Congres van het VIGC. Ook Pieter Timmermans, de topman van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), benadrukt de noodzaak van innovatie – samen met bedrijfsinvesteringen en export – om de economische groeimotoren weer aan de praat te krijgen. “Dat vraagt realisme, durf en doorzettingsvermogen”, aldus Timmermans. Grafisch Nieuws verkent hoe de grafische sector op koers probeert te blijven in deze turbulente tijden.
Volgens de nieuwe najaarsprognoses van de Nationale Bank (NBB) zou de economische groei de komende jaren ‘stabiel maar matig’ blijven op ongeveer 1 procent: “Deze prognoses houden al zo goed mogelijk rekening met de eind november aangekondigde begrotingsmaatregelen, die een duidelijke impact hebben op de vooruitzichten voor de inflatie en de begroting, maar in mindere mate op de reële bbp-groei.” De inflatie bedroeg volgens de NBB nog gemiddeld 3 procent in 2025 en zal geleidelijk verder teruglopen tot eind 2027.
Zorgen om bedrijfsbarometer
De door de NBB voorziene economische groei is echter kwetsbaar. De conjunctuurenquête die het VBO (waar ook Febelgra bij is aangesloten) aan het begin van dit nieuwe jaar publiceerde, kreeg daarom de alarmerende titel ‘SOS Competitiviteit: Belgische economie vliegt op slechts één motor’. Die ene motor is het consumentenvertrouwen, legt Timmermans uit: die steeg in november naar +2, het hoogste peil in vier jaar. “Gezinnen zien de toekomst weer positiever tegemoet. Dat is onmiskenbaar goed nieuws.”
Er is echter sprake van een “verontrustende paradox”, want de bedrijfsbarometer schetst tegelijkertijd een fundamenteel ander beeld. In het halfjaarlijkse onderzoek zet het VBO de cijfers op een rij: “Bijna 40 procent van de sectoren rapporteerde de voorbije zes maanden een lagere rentabiliteit, tegenover amper 11 procent in mei. In de helft van de sectoren (47 procent) daalden de investeringen. In de eerste elf maanden van 2025 gingen 10.500 bedrijven failliet, het hoogste aantal sinds 2013.”
Denis Geers, de voorzitter van Febelgra, schetst gemengde vooruitzichten voor 2026. "Dankzij een toenemende focus op duurzaamheid, artificiële intelligentie en automatisatie mag een lichte groei worden verwacht. Tegelijkertijd blijven de kosten voor grondstoffen en arbeid een blijvende uitdaging", stelt hij in zijn nieuwjaarsboodschap.
Arbeidsmarkt
Nog een pijnpunt in het VBO-rapport: geen enkele sector verwacht de komende zes maanden extra jobs. Er vinden vooral investeringen plaats in ‘arbeidsbesparende rationalisatie’, maar geen uitbreidingsinvesteringen die jobs creëren en economische groei genereren, aldus Timmermans. Toch stelt de NBB in haar eind december 2025 gepubliceerde economische vooruitzichten dat er tussen 2025 en 2028 wel degelijk zowat 135.000 jobs zouden worden gecreëerd. “De werkloosheidsgraad blijft heel laag, om en bij 6 procent. Daarbij moet worden opgemerkt dat het aantal uitkeringsgerechtigden duidelijk veel sterker zal dalen dan het aantal mensen dat zich registreert als werkzoekende.”
De voortekenen voor de sector lijken weinig gunstig, als we de 2025-editie van het Future of Jobs Report moeten geloven. Het rapport, dat het World Economic Forum (WEF) elke twee jaar publiceert, geeft een beeld van de veranderingen op de wereldwijde arbeidsmarkt voor de komende vijf jaar. Terwijl er in die periode zo’n 170 miljoen nieuwe banen ontstaan, zullen er ook zo’n 92 miljoen verdwijnen. ‘Drukkerijen en gerelateerde vakgebieden’ staan op de vijfde plaats van sectoren waar in 2030 de meeste banen zullen verdwijnen; naar verwachting gaat het om zo’n 20 procent ten opzichte van het huidige aantal grafische banen. Bovenaan het lijstje staan kassamedewerkers op nummer één, gevolgd door administratieve assistenten op de tweede plek, conciërges en schoonmakers op plaats drie, en magazijnbeheerders als vierde.
Het WEF constateert verder dat het vak van grafisch ontwerper onder druk komt te staan, vanwege de wereldwijd toenemende toegang tot digitale technologie en de snelle ontwikkeling van AI. Het beroep staat nu in de lijst van 15 ‘snelst verdwijnende banen’, terwijl in het vorige rapport van 2023 nog een gematigde banengroei voor grafisch ontwerpers werd voorzien.
Vacaturerapport
De door het WEF voorziene krimp van de grafische sector voltrekt zich in de praktijk al enige tijd. Dat blijkt ook opnieuw uit het pas verschenen Vacaturerapport 2025 van sectorfonds GRAFOC, dat zich daarvoor baseert op indicatieve gegevens van de grafische vacaturesite PrintmediaJobs. Terwijl de Vlaamse arbeidsmarkt afkoelt, ziet de grafische sector het aantal vacatures wél toenemen – ondanks het toch dalende aantal banen in de branche vanwege automatisering, fusies en overnames, en bedrijfsbeëindigingen. De verklaring daarvoor is eenvoudig: “De instroom van jongeren volstaat onvoldoende om de vergrijzing en uitstroom te compenseren.”
Het totaal van 957 door GRAFOC in 2025 verzamelde printmediavacatures betekent ten opzichte van 2024 een stijging van 4 procent. “Het aantrekken van nieuw talent blijft bijzonder moeilijk”, stelt GRAFOC vast, “zeker in combinatie met de uitstroom van ervaren medewerkers en het verlies aan kennis en expertise.” De sector heeft daardoor te maken met zogenaamde knelpuntberoepen: functies zoals drukker en drukafwerker blijven moeilijk in te vullen.
Dat resulteerde in 2025 merkbaar in een groeiende vraag naar drukker/afwerkers (+60 procent), drukkers (+46 procent) en digital print operators (+15 procent). Daar tegenover staan grote dalingen voor functies in Print & Sign (-58 procent), grafisch vormgevers (-46 procent) en prepressoperatoren (-23 procent). “Zowel voor prepressmedewerkers als voor designers (vormgevers) kan automatisering een belangrijke verklaring zijn”, aldus GRAFOC. “De opkomst van gebruiksvriendelijkere softwareoplossingen, zoals Canva, Adobe Express en Firefly, gecombineerd met het toenemende gebruik van AI-tools door eindklanten, vermindert mogelijk de nood aan gespecialiseerde profielen.”
Hoop op verbetering
Timmermans waarschuwt namens het VBO: “België kampt met een structureel competitiviteitsprobleem.” Toch is er voorzichtig hoop op verbetering: “In België bereikte de federale regering eind november een akkoord over een begrotingstraject voor de periode 2026-2029 en over een hele reeks cruciale structurele hervormingen. Daarmee lijkt het politieke bestel in ons land toch voor enkele jaren in rustiger vaarwater te kunnen terechtkomen.” Het VBO noemt met name de verlaging van de energiekosten voor bedrijven, de flexibilisering van de arbeidsmarkt en de voorgenomen ‘centenindex’ (die de indexering van brutosalarissen hoger dan 4.000 euro aan banden legt).
Allemaal maatregelen die bij hun bekendmaking door de Arizona-coalitie, midden vorig jaar, ook op ondersteuning konden rekenen van Febelgra. De grafische sectorfederatie sprak van “grondige sociaaleconomische hervormingen, die cruciaal zijn om Belgische ondernemingen opnieuw competitief te maken.” Dat de hernieuwde dreiging van een btw-verhoging op onder andere boeken tijdens de begrotingsonderhandelingen kon worden afgewend, zal ongetwijfeld ook tot tevredenheid hebben gestemd.
Buitenlandse onzekerheden
Niet alleen op nationaal niveau is hervorming op komst – ook op internationaal vlak tekent zich een nieuwe realiteit af. “De binnen- en buitenlandse economische onzekerheden zijn wat afgenomen”, schrijft het VBO. “Het handelsconflict tussen de VS en Europa kende midden augustus zijn beslag, weliswaar met een relatief hoge invoerheffing (15 procent) voor het gros van de Europese uitvoer naar de VS en nog veel hogere heffingen voor aluminium en staal (50 procent) en afgeleide producten daarvan.”
Trumps heffingen zijn nadelig voor bijvoorbeeld fabrikanten van drukpersen – al relativeerde Heidelberg de impact ervan omdat er in de VS nauwelijks drukpersen op eigen bodem worden geproduceerd. Het meeste papieren drukwerk lijkt vooralsnog uitgezonderd van de Amerikaanse importheffingen, waardoor de voor België niet onbelangrijke grafische export richting de VS buiten schot blijft: in 2024 ging er volgens Febelgra nog voor 30 miljoen euro aan drukwerk vanuit ons land de oceaan over (terwijl er voor bijna 21 miljoen euro werd geïmporteerd vanuit de VS).
EU Deforestation Regulation
De roep van het bedrijfsleven om ‘drastische vermindering van de administratieve lasten voor de bedrijven’ vindt in Europa steeds vaker gehoor. Een voor de grafische sector belangrijk voorbeeld vormt daarbij de EU Deforestation Regulation (EUDR). Deze Europese anti-ontbossingswet zou eigenlijk al eind 2024 van kracht worden, maar de invoering werd toen met een jaar uitgesteld. Belanghebbenden, waaronder brancheorganisaties zoals Intergraf, drongen er ondertussen op aan de regelgeving voor met name kmo’s te vereenvoudigen.
Nu ook eind 2025 de voor de EUDR benodigde IT-systemen nog altijd ontoereikend bleken, kwamen de Europese Commissie, de Europese Raad en het Europees Parlement een aangepaste versie van de oorspronkelijke wet overeen. Met inderdaad minder regels en administratieve rompslomp voor kmo’s, maar ook een onverwachte uitzonderingspositie voor allerlei drukwerk. Het Europees Parlement stelt de uitgeklede wetgeving bovendien uit met nog eens een jaar. Pogingen van de linkse en groene politieke fracties in het Europees Parlement om de aangepaste versie af te wijzen, werden eind december weggestemd. Uiteindelijk stemde een meerderheid van 405 EP-leden voor de herziene EUDR (bij 242 tegenstemmen en 8 onthoudingen).
Hiaat in de EUDR-wet
De EUDR-uitzondering betreft drukwerk dat onder de HS (Harmonized System) Code 49 valt, zoals boeken, kranten en tijdschriften en ook wenskaarten, kalenders en reclamedrukwerk. Maar drukwerk dat onder HS Code 48 valt, zoals bedrukte verpakkingen, labels, behang en ook briefpapier, enveloppen en agenda’s, moet straks wél voldoen aan de EUDR. Dat geldt ook voor papier en karton met HS Code 47.
Met name uitgeverijen pleitten voor deze vrijstelling van drukwerk, terwijl het grafische Intergraf juist waarschuwde voor de mogelijk ongewenste gevolgen ervan: “Ook drukwerk dat van buiten de EU wordt geïmporteerd, is eveneens uitgezonderd van de EUDR. Hierdoor ontstaat een hiaat in de wet, met mogelijk aanzienlijke milieuschade als gevolg. Bovendien is dit schadelijk voor het vertrouwen van Europese consumenten. Zij zullen immers niet meer kunnen achterhalen of het boek of de wenskaart die zij kopen, voldoet aan de regels tegen ontbossing.” Ter illustratie: volgens Intergraf/Eurostat importeerde de EU in 2022 voor ruim 800 miljoen euro (België: 49 miljoen euro in 2024) aan drukwerk uit China – grotendeels boeken (351 miljoen euro) en wenskaarten (85 miljoen euro).
Verschillende partijen verwachten dat er de komende maanden, in de aanloop naar een tussentijdse evaluatieprocedure, nog weer pogingen zullen worden ondernomen om de uitzonderingspositie verder uit te breiden naar bijvoorbeeld drukwerk onder HS Code 48. Dat zou echter de deur naar internationale concurrentie op bijvoorbeeld de label- en verpakkingsmarkt dan ook weer wagenwijd openzetten – terwijl Belgische bedrijven, zoals eerder vastgesteld, toch al met een ‘structureel competitiviteitsprobleem’ kampen.
Innovatie aanjagen
‘Innovatie, bedrijfsinvesteringen en export’. De opdracht van het VBO om deze haperende motoren weer aan te jagen, zal voor de grafische sector in 2026 dus nog niet eenvoudig zijn – maar toch zeker niet onmogelijk. Technologisch biedt de industrie volop mogelijkheden tot innovatie. Zowel digitale als conventionele druktechnieken ontwikkelen zich nog altijd voort en twee jaar na Drupa wordt duidelijk welke beloftes ook daadwerkelijk realiteit worden. (Noteer voor alle zekerheid ook alvast de volgende Drupa, van 9 tot en met 17 mei 2028, in de agenda. Geloof het of niet, maar deze maand gaat de inschrijving van start voor exposanten die alvast hun plek in de Messe-hallen willen reserveren).
Investeren in digitale mogelijkheden zorgt voor kansen op het gebied van automatisering en brengt nieuwe markten binnen handbereik. Ga voor inspiratie zeker naar het Benelux Online Print Event (BOPE) van VIGC (22 april in Gent) en mis ook de internationale vakbeurs Fespa niet, met alles op het gebied van grootformaatprinten, in Barcelona (19 tot en met 22 mei). Ook het najaar belooft boeiend te worden met de verpakkingsbeurs Empack in Gent (op 22 en 23 september), Sign2Com in Kortrijk (van 4 tot en met 6 oktober) en Het Congres (29 oktober in Antwerpen).
QR-code breekt door
Speel behendig in op aanstaande veranderingen, zoals de comeback van de QR-code. Deze definitieve doorbraak is te danken aan het feit dat de streepjescode, zoals we die al ruim 50 jaar gebruiken op onder andere verpakkingen, vanaf eind 2027 wordt vervangen door de QR-code. Die overgang werd vorig jaar in gang gezet door GS1, de non-profitorganisatie die verantwoordelijk is voor het wereldwijde systeem van unieke streepjescodes.
Het nadeel van de streepjescode is dat er maar een beperkte hoeveelheid informatie in kan worden vervat, die bovendien alleen met speciale apparatuur en software kan worden gelezen. De beperkingen van de streepjescode beginnen steeds meer te knellen in het huidige tijdperk waar efficiency, data en interactie een cruciale rol spelen in vrijwel ieder businessmodel. De QR-code lost dat probleem volgens GS1 op en wordt dus “door de industrie omarmd als de nieuwe standaard voor het delen van productinformatie”.
De overgang richting de QR-code op verpakkingen zal ongetwijfeld de grafische sector extra werk kunnen bezorgen, maar niet iedereen is er helemaal gerust op. Febelgra waarschuwde vorig jaar al voor plannen van de Europese Commissie en de Belgische overheid om de papieren bijsluiter in farmaceutische verpakkingen te vervangen door een QR-code. Niet alleen de toegankelijkheid van de informatie op de bijsluiters komt daardoor in geding bij mensen zonder smartphone, maar er is volgens Febelgra vanwege de valse milieuclaims rond papier ook sprake van ‘pure greenwashing’.
Slechts een enkel argument van de farmaceutische industrie houdt steek, geeft Febelgra toe, “zoals de kleine lettertypes die op sommige bijsluiters worden gebruikt”. Maar daar heeft de grafische sector wel een innovatieve oplossing voor: “Mag er dan niet beter gepleit worden voor een Europese richtlijn voor gebruik van grotere lettertypes en dus ook wat meer papier?”
