Van designkeuze naar marktvoorwaarde
PPWR zet verpakkingsontwerp op zijn kop
Recycleerbaarheid, conformiteit en datatransparantie worden de nieuwe fundamenten van verpakkingsontwikkeling. Dat was de belangrijkste boodschap van een aantal themapresentaties tijdens de jongste Empack in Gorinchem.
De Europese verpakkingsindustrie staat aan de vooravond van een van de grootste veranderingen in decennia. Met de invoering van de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) verschuift de focus van vrijwillige verduurzaming naar wettelijk afdwingbare eisen. Waar Design for Recycling (DfR) lange tijd vooral werd gezien als een ambitie of best practice, wordt recycleerbaarheid onder de nieuwe regelgeving een harde voorwaarde voor markttoegang.
Achter de feiten aan
Tijdens Empack 2026 schetsten Karen van de Stadt van Verpact en Ulphard Thoden van Velzen van Wageningen University & Research (WUR) de impact van de nieuwe Europese regels op verpakkingsontwerp, recyclage en ketensamenwerking. Hun boodschap was duidelijk: bedrijven die wachten op de definitieve Europese richtlijnen lopen het risico straks achter de feiten aan te lopen.
Nieuwe Europese koers
De PPWR, gepubliceerd op 22 januari 2025, vervangt de bestaande Europese verpakkingsrichtlijn en heeft als doel om verpakkingsafval te verminderen, hoogwaardige recyclage te stimuleren en de Europese Unie dichter bij haar klimaatdoelstellingen voor 2050 te brengen. De verordening geldt voor alle verpakkingen die binnen de EU op de markt worden gebracht en heeft een veel bredere reikwijdte dan recyclage alleen. Naast eisen aan recycleerbaarheid introduceert de regelgeving verplichtingen op het gebied van herbruikbaarheid, minimale inzet van recyclaat, composteerbaarheid, beperking van schadelijke stoffen, verpakkingsminimalisatie en geharmoniseerde etikettering. Voor veel bedrijven betekent dit dat verpakkingen voortaan niet alleen moeten voldoen aan functionele en commerciële eisen, maar ook aan een uitgebreid pakket van circulaire ontwerpcriteria.
Design for Recycling: economische noodzaak
Volgens Van de Stadt en Thoden van Velzen is Design for Recycling niet langer uitsluitend een milieukwestie. Slecht recycleerbare verpakkingen leiden tot hogere kosten voor inzameling, sortering en recyclage en verminderen de kwaliteit van secundaire grondstoffen. Juist die kwaliteit wordt steeds belangrijker nu de PPWR het gebruik van recyclaat in nieuwe verpakkingen stimuleert. Om voldoende hoogwaardige recyclaatstromen beschikbaar te krijgen, moeten verpakkingen vanaf de ontwerpfase beter aansluiten op bestaande sorteer- en recyclageprocessen.
Goed ontworpen verpakkingen leveren daardoor niet alleen milieuwinst op, maar vertegenwoordigen ook economische waarde. Hoe zuiverder een materiaalstroom uit het sorteerproces komt, hoe aantrekkelijker deze wordt voor recycleerders en afnemers van recyclaat. De overgang naar een circulaire economie vraagt daarmee om een fundamenteel andere benadering van verpakkingsontwikkeling. Ontwerpers zullen steeds vaker moeten denken vanuit de toekomstige afvalfase van een verpakking.
Recycleerbaarheid bepaalt markttoegang
Een van de meest ingrijpende onderdelen van de PPWR is Artikel 6, waarin de eisen voor recycleerbaarheid zijn vastgelegd. Vanaf 2030 mogen alleen verpakkingen die aantoonbaar ‘Designed for Recycling’ zijn nog op de Europese markt worden gebracht. Om dit te beoordelen introduceert de Europese Commissie vier recycleerbaarheidsklassen:
- Klasse A: meer dan 95 procent doelmateriaal;
- Klasse B: meer dan 80 procent;
- Klasse C: meer dan 70 procent;
- Klasse D: minder dan 70 procent.
Verpakkingen die in klasse D vallen verdwijnen vanaf 2030 van de markt. De lat wordt vervolgens verder verhoogd: vanaf 2038 blijven alleen verpakkingen in klasse A en B toegestaan. Deze systematiek maakt duidelijk dat recycleerbaarheid niet langer een relatieve beoordeling wordt, maar een meetbare prestatie-indicator die direct gekoppeld is aan markttoegang.
Van theorie naar werkelijkheid
Naast Ontwerp voor Recyclage introduceert de PPWR een tweede belangrijk criterium: ‘recyclage op schaal’. Een verpakking kan theoretisch uitstekend recycleerbaar zijn, maar als er in Europa onvoldoende infrastructuur bestaat om die verpakking daadwerkelijk te recycleren, voldoet zij uiteindelijk niet aan de eisen. Daarom moeten verpakkingen vanaf 2035 niet alleen recycleerbaar zijn ontworpen, maar ook aantoonbaar op grote schaal worden gerecycleerd. Daarbij wordt momenteel uitgegaan van een minimale recyclagegraad van 55 procent binnen de Europese Unie. Deze benadering legt een directe relatie tussen verpakkingsontwerp en de feitelijke prestaties van de afval- en recyclageketen. Producenten zullen daardoor steeds beter moeten begrijpen hoe hun verpakkingen zich gedragen in sorteerinstallaties en recyclageprocessen.
Einde van het stoplichtmodel
Een opvallende verandering is de manier waarop recycleerbaarheid straks wordt beoordeeld. Veel bestaande Design-for-Recycling-richtlijnen werken met eenvoudige stoplichtsystemen: groen voor gewenst, oranje voor twijfelgevallen en rood voor ongewenste toepassingen. Onder de PPWR verschuift de beoordeling naar een veel gedetailleerdere methodiek op basis van mass balance (een boekhoudmethode in de verpakkingsindustrie om het gebruik van duurzame of gerecycleerde grondstoffen te traceren in complexe productieketens) en materiaalsamenstelling.
Europese werkgroepen van CEN en het Joint Research Centre (JRC) werken momenteel aan de technische uitwerking van deze beoordelingsmethoden. Daarbij wordt gekeken naar onder meer:
- de hoeveelheid doelmateriaal;
- de aanwezigheid van verstorende componenten;
- de sorteerbaarheid;
- de opbrengst van recyclageprocessen;
- de kwaliteit van het uiteindelijke recyclaat.
De definitieve Europese kwaliteitscriteria worden eind 2027 verwacht. Tot die tijd blijft nog veel in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk: meetbare prestaties vervangen generieke ontwerpadviezen.
De belangrijkste deadlines
De Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) wordt gefaseerd ingevoerd. Voor verpakkingsbedrijven, merkeigenaren en retailers is het belangrijk om nu al rekening te houden met de belangrijkste mijlpalen.
12 augustus 2026 – Verplichte conformiteitsverklaring
Elke unieke verpakking die op de Europese markt wordt gebracht, moet beschikken over een conformiteitsverklaring. Fabrikanten moeten kunnen aantonen dat verpakkingen voldoen aan de relevante PPWR-eisen, waaronder beperkingen voor schadelijke stoffen en voorschriften rond recycleerbaarheid, herbruikbaarheid en materiaalminimalisatie.
Eind 2027 – Europese recycleerbaarheidscriteria gereed
Het Europese normalisatie-instituut CEN en het Joint Research Centre (JRC) werken aan de definitieve beoordelingsmethodiek voor recycleerbaarheid. De verwachte publicatie van deze criteria vormt de basis voor toekomstige markttoelating.
2028 – Verdieping van documentatie- en informatieverplichtingen
Bedrijven moeten steeds gedetailleerder kunnen aantonen uit welke materialen en componenten verpakkingen bestaan. De analyse van afzonderlijke weggooi-eenheden en de onderbouwing van Recycleerbaarheid krijgen een grotere rol.
2030 – Alleen recycleerbare verpakkingen nog toegestaan
Vanaf dit moment mogen verpakkingen die in recycleerbaarheidsklasse D vallen (minder dan 70 procent doelmateriaal) niet langer op de Europese markt worden gebracht. Ook treden aanvullende verplichtingen in werking rond herbruikbaarheid en het gebruik van recyclaat.
2035 – Recycleren op schaal wordt verplicht
Verpakkingen moeten niet alleen theoretisch recycleerbaar zijn, maar ook daadwerkelijk op grote schaal worden gerecycleerd binnen de Europese Unie. De Europese Commissie werkt daarbij met een minimale recyclagegraad van 55 procent als uitgangspunt.
2038 – Alleen de best presterende verpakkingen blijven over
Vanaf 2038 zijn uitsluitend verpakkingen in recycleerbaarheidsklasse A en B toegestaan. Hiermee wordt de lat voor verpakkingsontwerp opnieuw aanzienlijk hoger gelegd.
Verpakking analyseren tot op componentniveau
De nieuwe regelgeving maakt bovendien zichtbaar hoe complex moderne verpakkingen vaak zijn. Tijdens de presentatie werd een ogenschijnlijk eenvoudige nagerechtverpakking geanalyseerd. Wat op het eerste gezicht één verpakking lijkt, bleek te bestaan uit een combinatie van polypropyleen, karton, aluminium, coatings, drukinkten en lijmen. Onder de PPWR wordt niet alleen gekeken naar de verpakking als geheel, maar ook naar afzonderlijke zogenoemde wegsmijt-eenheden. Elke component die door de consument afzonderlijk wordt weggesmeten, kan een eigen beoordeling krijgen.
Dat betekent dat bedrijven hun verpakkingen veel gedetailleerder moeten documenteren dan voorheen. Materiaalsamenstellingen, lijmsoorten, coatings, labels en sluitingen worden allemaal relevante gegevens voor toekomstige conformiteitsbeoordelingen. Voor veel organisaties betekent dit een nieuwe vorm van datamanagement waarin verpakkingsspecificaties centraal komen te staan.
Conformiteitsverklaring wordt verplicht
Een tweede belangrijke pijler van de PPWR is de introductie van verplichte conformiteitsverklaringen. Paul Christiaens van Verpact vertelde dat vanaf 12 augustus 2026 iedere unieke verpakking moet beschikken over een conformiteitsverklaring. Dit document fungeert feitelijk als een verpakkingspaspoort waarin wordt vastgelegd dat de verpakking voldoet aan alle relevante wettelijke eisen. De verklaring moet aantonen dat een verpakking voldoet aan voorschriften rondom recycleerbaarheid, herbruikbaarheid, composteerbaarheid, materiaalminimalisatie en beperkingen van schadelijke stoffen zoals zware metalen en PFAS. Ontbreekt een conformiteitsverklaring tijdens een controle, dan kan een verpakking in principe van de markt worden gehaald. Voor veel bedrijven betekent dit een aanzienlijke uitbreiding van hun documentatieverplichtingen.
Vijf stappen naar compliance
Om bedrijven te ondersteunen adviseert Christiaens namens Verpact een gestructureerde aanpak voor het opstellen van conformiteitsverklaringen. De eerste stap is het bepalen van de rol binnen de keten. Afhankelijk van de positie als fabrikant, importeur, distributeur of leverancier verschillen verantwoordelijkheden en verplichtingen. Vervolgens moeten alle verpakkingscomponenten worden geïnventariseerd en gekoppeld aan de relevante wegsmijteenheden. Daarna volgt het verzamelen van technische documentatie, waaronder materiaalspecificaties, verklaringen over PFAS en andere zorgwekkende stoffen, testresultaten en zogeheten ‘Bills of Materials’ (verantwoording van materialen). Op basis daarvan kan worden vastgesteld of de verpakking voldoet aan de verschillende PPWR-eisen. De uitkomst wordt vervolgens vastgelegd in een formele conformiteitsverklaring, ondersteund door technische documentatie. Deze aanpak vereist nauwe samenwerking tussen verpakkingsproducenten, materiaalleveranciers, merkeigenaren en importeurs.
Afwachten niet nodig
Hoewel veel Europese criteria nog worden uitgewerkt, hoeven bedrijven volgens de experts niet af te wachten. Het advies aan bedrijven luidt dan ook: begin nu met maatregelen waarvan vrijwel zeker is dat ze onder toekomstige regelgeving gunstig uitpakken. Denk aan het vereenvoudigen van materiaalstructuren, het verminderen van verstorende componenten en het verbeteren van de sorteerbaarheid. Dergelijke aanpassingen leveren niet alleen toekomstige nalevingsvoordelen op, maar kunnen ook direct bijdragen aan lagere afvalverwerkingskosten en betere recycleerbaarheid.
Van vrijwillig naar wettelijk
De rode draad door alle presentaties heen was dat de PPWR een fundamentele verschuiving markeert in de manier waarop naar verpakkingen wordt gekeken. Waar duurzaamheid jarenlang vooral een onderscheidende factor was, wordt circulariteit steeds meer een basisvoorwaarde om überhaupt actief te kunnen blijven op de Europese markt. Recycleerbaarheid, inzet van recyclaat, materiaaltransparantie en conformiteitsdocumentatie ontwikkelen zich van vrijwillige inspanningen tot wettelijke verplichtingen.
Voor merkeigenaren, retailers en verpakkingsproducenten betekent dit dat de komende jaren niet alleen technologische innovatie nodig is, maar ook organisatorische verandering. Data-uitwisseling binnen de keten, gedetailleerde materiaalregistratie en vroegtijdige integratie van Design for Recycing-principes worden cruciale succesfactoren.
De boodschap vanuit Empack 2026 was daarom helder: de PPWR komt niet pas in 2030. De voorbereiding begint nu. Organisaties die vandaag investeren in kennis, data en circulair ontwerp creëren niet alleen zekerheid over toekomstige naleving compliance, maar versterken ook hun positie in de circulaire economie van morgen.
Wat kunnen bedrijven nu al doen?
Er zijn verschillende maatregelen die organisaties direct kunnen nemen, zonder dat ze bang hoeven te zijn dat dit door de invoering van de PPWR verandert:
• vereenvoudigen van materiaalstructuren;
• verminderen van verstorende componenten;
• verbeteren van sorteerbaarheid;
• in kaart brengen van alle weggooi-eenheden;
• opzetten van systemen voor data-uitwisseling met leveranciers en klanten.
Wie hier vandaag mee begint, vergroot de kans op een soepele overgang naar de nieuwe Europese verpakkingsregels.
