"Met de minipapierfabriek brengen we VPK Group letterlijk naar het klaslokaal"
Papierfabriek op wieltjes verovert de klasvloer
Leren papier maken met de handen en niet via een boek. Dat is de beleving die Stijn Dammekens (Talent Acquisition Specialist bij VPK Group) en Christoph Moens (pijlerverantwoordelijke en leerkracht elektrotechnieken bij GO! Talent Dendermonde) trachten te bereiken met de creatie van een minipapierfabriek. "Met de minipapierfabriek brengen we VPK Group letterlijk naar het klaslokaal. Zo zien de leerlingen hoe de fabriek er vanbinnen uitziet", vertelt Stijn Dammekens op het Symposium Technisch Onderwijs.
Van pulp tot papier
De minipapierfabriek is een mobiele installatie die het papierproductieproces nabootst. Zo leren leerlingen hoe ze zelf papier kunnen maken. "Ik merk dat scholen vaak al eens papier hebben gemaakt, maar niet op industrieel niveau", zegt Christoph Moens van GO! Talent Dendermonde. "Met filmpjes en een demonstratie brengen we de fabriek tot in de klas. Zo kan de film van Daens eindelijk uit het klaslokaal verdwijnen", lacht hij. "Het is een topfilm, maar ondertussen is het industrieel proces wel wat gedateerd."
Het project kwam er niet toevallig. Tijdens zijn bachelor lager onderwijs stelde Moens vast dat STEM weinig aandacht krijgt. "De focus ligt er vaak op het geven van wiskunde of talen, terwijl wetenschappen en STEM-technieken naar de achtergrond verdwijnen. In mijn huidige functie wou ik daar verandering in brengen", legt hij uit.
Ook bij VPK Group klinkt een gelijkaardige motivatie. "Net als andere bedrijven willen we een antwoord bieden op de krapte van de arbeidsmarkt van technische profielen", vertelt Stijn Dammekens. "We willen jongeren al vanop een jonge leeftijd enthousiasmeren voor techniek en duurzaamheid."
"Het is een proces waarbij er al eens iets kan mislopen, maar wij konden rekenen op de uitstekende ondersteuning van VPK" - Christoph Moens, GO! Talent Dendermonde
VPK en GO! Talent Dendermonde sloegen daarom de handen in elkaar. "We zijn bij VPK langsgegaan om het productieproces van dichtbij te leren kennen. Vervolgens hebben onze leerlingen dat proces in verschillende stappen opgesplitst", aldus Moens. Eerst wordt het papier versnipperd en verwerkt tot pulp. Die pulp wordt daarna in een mal geperst en gedroogd om tot het eindproduct te komen. "Het is een proces waarbij er al eens iets kan mislopen. Gelukkig konden we rekenen op de uitstekende ondersteuning van VPK zelf. Zo wezen zij ons erop dat het water eerst moet worden opgewarmd wanneer je papier met water aanlengt. Iets wat wij vooraf niet wisten."
Mobiel en circulair
Vorig jaar werd een eerste prototype van de minipapierfabriek opgeleverd. Intussen wordt de installatie verder verfijnd en extra beveiligd. "Het is de bedoeling dat de leerlingen de machine zelf gaan bedienen en als procesoperator aan de slag kunnen", klinkt het. Zo ervaren ze van dichtbij hoe een productieproces verloopt.
Duurzaamheid speelt daarbij een centrale rol, want papierproductie vraagt veel water. "Het gebruikte kraantjeswater wordt gefilterd en hergebruikt, bijvoorbeeld om planten water te geven", vertelt Moens. Vandaag wordt vooral papier versnipperd, maar in een volgende fase willen de initiatiefnemers ook kartonnen dozen verwerken en recycleren. Zo leren de studenten al van jongs af aan duurzaam en circulair denken.
"Met een recyclagegraad van 88,6% is onze sector recyclagekampioen" - Gunther Melis, PaperPackSkills
De installatie is verplaatsbaar en inzetbaar op verschillende locaties. Bovendien is ze gebaseerd op echte industriële processen. "Met de minipapierfabriek brengen we VPK Group letterlijk naar het klaslokaal. Zo zien de leerlingen hoe de fabriek er vanbinnen uitziet", zegt Dammekens.
Unieke samenwerking
Het project is het resultaat van een unieke samenwerking tussen het lager, secundair en hoger onderwijs en de industrie. "We willen STEM-profielen al in het lager onderwijs warm maken, hen verder kneden in het secundair en vervolgens doorgeven aan het hoger onderwijs of rechtstreeks aan de industrie. Dat is het plan", vertelt Moens.
Concreet levert GO! Talent Dendermonde het kant-en-klare pakket aan voor het lager onderwijs, waar leerlingen leren experimenteren met de minipapierfabriek. "Zie het als een soort HelloFresh-doos met alle ingrediënten erin die je nodig hebt om een recept te maken, een handleiding en een filmpje die tonen hoe je het moet maken", illustreert Moens. "En als eindresultaat hopelijk iets lekkers om af te geven."
In het secundair onderwijs nemen de leerlingen het technische luik op zich: wanneer de installatie terugkeert, wordt ze deels hermaakt, geoptimaliseerd en getest. Ook onderhoud en innovatie maken deel uit van dit proces. De hogeschool ondersteunt met lespakketten rond didactische begeleiding, al blijkt STEM binnen de lerarenopleiding nog geen evidentie. "We hebben tot nog toe niemand kunnen warm maken om een STEM-bachelorproef rond dit project te maken", klinkt het.
"Het is voor ons veel meer dan een pr- of hr-project" - Stijn Dammekens, VPK Group
VPK Group levert op zijn beurt input over het papierproces en biedt coaching bij de technische uitwerking. Voor VPK gaat het engagement verder dan louter imago of rekrutering, benadrukt Dammekens. "Het is voor ons veel meer dan een pr- of hr-project", zegt hij. "Als productiebedrijf nemen we hierin onze verantwoordelijkheid. We merken dat jongeren vandaag weinig zicht hebben op wat een productieproces precies inhoudt en welke kansen techniek biedt."
Door samen met GO! Talent Dendermonde de minipapierfabriek te ontwikkelen, wil VPK techniek opnieuw tastbaar maken. "Als jongeren het vandaag niet kunnen zien en beleven, zullen ze er morgen ook niet voor kiezen."
Positieve reacties
Dat de aanpak werkt, blijkt uit de positieve reacties van de leerlingen zelf. "Ik leer nu zaken die ik op mijn stage al eens gezien heb, dat maakt het boeiend", klinkt het. Een andere leerling vult aan: "Het is leuk om alles vanaf nul op te bouwen, na te denken en te verbeteren." Ook de presentatie op het Techniekfestival maakte indruk. "Het was tof om op het Techniekfestival de reacties en interesses van leerlingen uit het lager onderwijs te horen."
De inzet van de leerlingen en VPK werd dan ook beloond, want als kers op de taart wonnen GO! Talent Dendermonde en VPK België met dit project de STEMpact Award van Voka.
Visie van de sector
De minipapierfabriek past ook binnen de bredere sectorale visie. PaperPackSkills, het sectorfonds van de papier- en kartonbewerkende industrie dat zowel zeven papierproducerende bedrijven als 210 kartonbewerkers in België vertegenwoordigt, zet al langer in op nauwere samenwerking tussen onderwijs en arbeid. Naast het opleiden van de werknemers in de sector, ondersteunt PaperPackSkills ook het duaal leren en projecten zoals Technotrailer en Beroepenhuis.
Ook het duurzaamheidsplaatje komt hier terug. "Onze sector is veel innovatiever en duurzamer dan vaak wordt gedacht", zegt Gunther Melis, sectorconsulent en coördinator van PaperPackSkills. "Met een recyclagegraad van 88,6% zijn we recyclagekampioen." Op het vlak van circulaire economie draagt de sector zijn steentje bij door energie en water te gaan hergebruiken. "Een heel mooi voorbeeld is een papierfabriek in Gent die de warmte – opgewekt voor het drogen van de papierbaan – doorstuurt naar de Volvo-fabriek die het op haar beurt hergebruikt."
